Hussam

 
Hussam (10 van 10).jpg

“Moria shift” is een late- of nachtdienst in het “mannenkamp” op Lesbos. Het kamp waar alle vluchtelingen ontvangen worden. Families en kwetsbaren gaan naar een ander kamp, enkele echtparen en de mannen blijven in Moria. Er zitten ongeveer 3500 mensen zitten in Moria in afwachting van een interview en de uitslag, waarna ze verder gaan naar Athene of terug naar waar ze vandaan komen.
De BRF (Boat Refugee Foudatinon) heeft een soort huisartsenpost ter ondersteuning van “de Dokters van de Wereld”, waar mensen buiten kantooruren naar de dokter kunnen. Een container met twee cabines/onderzoekskamers.
Mijn taak was iedereen te registreren en in te schrijven, vervolgens bracht ik de arts op de hoogte en liet ik de patiënten een cabine binnen. Deze dienst wordt ondersteund door meerdere vertalers:  vluchtelingen die Farsi, Arabisch of Frans spraken naast Engels. Hussam was één van hen, echter wist ik dat niet op het moment dat ik hem ontmoette. Hij nam me te grazen toen ik bij de cabine kwam door zichzelf te laten vertalen door een andere vertaler, maar na een paar grappen (blijkbaar, want iedereen moest lachen) stapte hij over op vloeiend Nederlands. Holy shit! Hij had zelf als vertaler gewerkt en binnen drie maanden vloeiend Nederlands geleerd. “Ik wil naar Amsterdam” zegt hij. Ik app nu ook in het Nederland met Hussam, het is ongelofelijk. Getriggerd hierdoor vroeg ik hem of ik een portret van hem mocht maken: “geen probleem”. Een paar dagen laten zaten we aan de koffie op een terrasje in Mytilini. Ik was nieuwsgierig geworden naar zijn verhaal.

Hussam is 19 jaar, komt uit Irak en is in juni 2016 richting Europa gekomen. Een van mijn eerste vragen, in het algemeen, was: waarom pakken mensen niet gewoon het vliegtuig naar Nederland of Duitsland. Dit kost 200/300 euro en lijkt me een stuk veiliger als een opblaasbootje? Dit heeft twee redenen: Vliegtuigmaatschappijen moeten zelf de gedwongen terugreis betalen van mensen met een ongeldig visum. En een visum krijgen ze dus niet of ze moeten er zo’n 30.000 euro voor betalen. Dan klinkt die 1500 voor een illegale route toch niet zo heel gek.
Laten we bij het begin beginnen zeg ik tegen Hussan: waarom ben je naar Europa gekomen? “Toen ik 15 was ben ik gestopt met school, ik heb mijn diploma niet gehaald. Ik zat een jaar lang elke dag achter de computer tot ik besefte dat ik zo geen toekomst had. Geen school geen werk, geen werk geen geld, geen geld geen vrouw, geen vrouw geen kinderen, geen kinderen geen toekomst”. “Gelukzoeker” dacht ik gelijk, waar ik zelf van schrok. Ik ben nog nooit zo geconfronteerd met mijn eigen vooroordelen als in deze twee en een halve week tussen deze mensen. Hussam vertelde me hoe hij is opgegroeid in Bagdad. “Toen ik zeven was en ik naar school liep lagen er dode mensen op straat”. Zijn vader vocht in het leger van Sadam. Hussam is opgegroeid in oorlog en tot op de dag van vandaag is het onrustig in Irak.
Wat is een gelukzoeker eigenlijk en zijn we dat niet allemaal? Vanaf 2015 zijn er bijvoorbeeld 300.000 Grieken Europa in getrokken, onder andere hooggeleerden en doktoren, allemaal opzoek naar een beter leven. Een brain drain noemen ze dat. Omdat ze vrij kunnen reizen mogen ze overal naar toe. Dit zijn gewoon dezelfde mensen!
Ik sprak in het kamp een jong stel met meerdere master degrees, die beide volleybal speelden op nationale niveau in Iran. Omdat ze iets anders geloven als de heersende macht is de kans groot dat ze in de gevangenis komen en vermoord worden. Ze waren net drie dagen in het kamp (gekomen met één van de twee bootjes die in mijn tijd nog aankwamen) en inmiddels wist ik dat ze hier waarschijnlijk over tien maanden nog zouden zitten. Gefrustreerd, vermoeid en ongezond. Tot ze door mogen reizen naar Athene, naar het volgende kamp, dat nog slechter bekend staat, in afwachting om naar Nederland te mogen, waar ze waarschijnlijk weer in een kamp komen maar gelukig warm worden ontvangen… Wat een ongelijkheid. Dát is wat mij het meest frustreert merk ik.
In juni 2016 is Hussam met een visum naar Istanbul gekomen; zijn moeder reisde met hem mee. Zijn familie was het niet met hem eens, maar hij moest en zou gaan. Van zijn familie kreeg hij 3000 euro mee voor de tocht. In Istanbul ontmoette hij zijn smokkelaars en betaalde hen ruim 1000 euro voor de overtocht. Ook kocht hij voor 500 euro een document om Europa in te mogen omdat ze die met datum konden leveren van voor de Turkije deal. Dit bleek echter oplichterij, het document was niets waard. Ze namen hem mee naar een bos voor de kust, waar hij de 35 andere vluchtelingen ontmoette. Daar verbleef hij twee dagen en de tweede nacht om drie uur vertrokken ze in een opblaasboot richting Griekenland. “Ik was 17, alleen en dit was de eerste keer dat ik de zee zag. Je kunt je voorstellen dat ik een beetje bang was. Ik had twee nachten niet geslapen, ik kon niet zwemmen en ik had ook geen lifevest”. Hij vertelt dat het erg koud was en na 3,5 uur varen kwamen ze bij de kust en werden ze opgepikt door de kustwacht. Eenmaal op het strand werden ze met politie busjes naar het detentiecentrum van Moria gebracht. Hier werd de groep neergezet in een ruimte en werd er gevraagd welke talen er gesproken werden. Er kwamen vier vertalers voor de groep en een andere man nam het woord. Er werd verteld wat er van ze verwacht werd en hoe het van hier verder zou gaan. Ze moesten 25 dagen in het detentiecentrum blijven maar Hussam vertelde dat hij daar na een paar dagen al uit was in verband met ruimte gebrek. Hussam was geschrokken van wat hij aantrof en wilde zich de volgende dag aanmelden om terug te gaan. Echter kwam hij in contact met een familie die bij hem op de boot zat en hem wel op wilde nemen als zijnde hun zoon. Zo kon hij met deze familie mee naar het familie kamp “Kara Tepe”. Daar verbleef hij 54 dagen, tot ze probeerden met een schip illegaal Lesbos te verlaten. Een smokkelaar uit Moria kon dit regelen, uiteraard voor een goede prijs. Eenmaal aan boord werden ze gepakt. Dit was het moment dat hij terug moest naar Moria waar hij de vier maanden daarna verbleef. Hussam vertelde wat hij daar allemaal mee heeft gemaakt en dat dit hem haast meer traumatische ervaringen heeft bezorgd als het opgroeien in Bagdad. “Er zijn regelmatig vechtpartijen, vorige week is er een jongen acht keer in zijn rug gestoken, er zijn meerdere suïcides geweest, er zijn mensen overleden door gassen ontstaan bij het koken in de cabines, er zijn rellen geweest en opstanden waardoor brand ontstond en het halve kamp in vlammen op ging, hierbij overleden ook mensen”. Het lange verblijf van mensen en de bijkomende onzekerheid (sommige mensen wachten 13 maanden op hun eerste interview) zorgt voor spanning; mensen komen in een vicieuze  cirkel:  Verveling, geen privacy, slecht slapen en slecht voedsel dragen daar aan bij. Paniekaanvallen waren dagelijkse kost bij de artsen post en zelfbeschadiging zeker twee keer per week. Mensen raken door deze uitzichtloosheid in psychische problemen.
Na een half jaar besloot Hussam met een paar mensen een appartementje in de stad te huren. De vluchtelingen krijgen 90 euro per maand en als je vertaalt krijg je van BRF 100 euro als schenking. Het wonen buiten het kamp geeft wat lucht. Hij helpt nu dagelijks  mensen in de kampen en rijdt vluchtelingen heen en weer naar hun baantjes. Hussam vertelt mij dat hij 24 maart (10 maanden na aankomst) zijn eerste interview krijgt. Door de brand in december zijn ook heel veel papieren verdwenen. Schandalig: 10 maanden, allemaal ontmoedigingsbeleid.

Tijdens het schrijven van dit stuk denk ik aan zijn interview en stuur hem een berichtje via Facebook: Hoe is je interview gegaan? “I didn't do my interview, they suspended it like usual. Welcome to Europe”…